IR

აზერბაიჯანი როგორც პეტრო-სახელმწიფო

Posted in Articles by teonaturashvili on თებერვალი 21, 2010

ავტორი: თეონა ტურაშვილი

დაწერის თარიღი: 2010 წლის იანვარი

შესავალი
მსოფლიო პოლიტიკაში ენერგორესურსების მნიშვნელობის ზრდასთან ერთად გაიზარდა ამ რესურსების მფლობელი ქვეყნების მნიშვნელობაც. ასეთი ტიპის ქვეყანას წარმოადგენს აზერბაიჯანიც, რომელიც თავისი რესურსების საშუალებით საკამოდ მიმზიდველი ქვეყანა გახდა დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ როგორც მეზობლების, ასევე დასავლეთისთვისაც. ამ ქვეყანაში დემოკრატიის განვითარებას სხვადასხვა ფაქტორი აფერხებს, რომელთა შორისაც გამოვყოფდი ენერგორესურსებს. მათი ექსპორტიდან შემოსული თანხების განაწილება დიდად ახდენს გავლენას ქვეყანაში დემოკრატიზაციის პროცესზე. ჩემი ნაშრომის საკვლევი კითხვა სწორედ დემოკრატიასა და ენერგორესურსების ფასებს შორის დამიკიდებულების დადგენაა. ეს კითხვა კი შემდეგია: აფერხებს თუ არა დემოკრატიზაციის პროცესს ენერგორესურსების მაღალი ფასი პეტრო-სახელმწიფოში?
ქვემოთ პირველ რიგში განვიხილავ თუ როგორი ქვეყანა მოიაზრება პეტრო-სახელმწიფოში და ნაჩვენები იქნება მისი ძირითადი მახასიათებლები. ასევე სანამ აზერბაიჯანში დემოკრატიზაციისა და ნავთობის მაღალ ფასებს შორის ურთიერთდამოკიდებულების განხილვაზე გადავიდოდე, ემპირიული და სხვადასხვა მონაცემებით ვაჩვენებ, რომ აზერბაიჯანიც შედის ამ ტიპის ქვეყნებს შორის. შემდეგ მოცემული იქნება თუ რა ფაქტორები განაპირობებს იმას, რომ პეტრო-სახელმწიფოში იზღუდება დემოკრატია. ამ საკითხების განხილვის შემდეგ შევეცდები ვაჩვენო, რომ რაც უფრო იზრდება ენერგორესურსების ფასები, დემოკრატიის განვითარების შანსებიც უფრო მცირდება.
(more…)

ტრაპიზონის სამეფოს შექმნა თავდასხმითი რეალიზმის კონტექსტში

Posted in Articles by teonaturashvili on თებერვალი 18, 2010

ნაშრომის ავტორი: თეონა ტურაშვილი

ნაშრომის დაწერის თარიღი: 2010 წლის იანვარი

შესავალი
საქართველოს ისტორიაში ,,ოქროს ხანად” იწოდება დავითისა და თამარის მეფობის პერიოდი. ამ დროს ხდება არა მხოლოდ ქვეყნის გაერთაინება და ძლიერ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბება, არამედ გავლენის სფეროების შექმნა ქვეყნის საზღვრებს გარეთაც. ეს ნაშრომი ეხება თამარ მეფის მიერ ტრაპიზონის სამეფოს შექმნას. ეს ქმედება მისი პოლიტიკური სტრატეგიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოვლინება იყო. შევეცდები მისი პოლიტიკა და კონკრეტულად ეს ქმედება ავხსნა საერთაშორისო ურთიერთობების ერთ-ერთი გავლენიანი თეორიის – რეალიზმის (უფრო დაკონკრეტებით თავდასხმითი რეალიზმის) – მეშვეობით. ძირითადი საკვლევი კითხვაა – რით იყო ნაკარნახევი აღნიშნულ ტერიტორიაზე ბუფერული ზონის შექმნა?
ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად ნაშრომში აღწერილია ისტორიული კონტექსტი და თამარის დროინდელი საგარეო პოლიტიკის ძირითადი მახასიათებლები. შემდეგ ნაჩვენებია ის პოსტულატები, რომელსაც თავდასხმითი რეალიზმი გვთავაზობს სახელმწიფოების ქცევის ახსნის დროს. ამის შემდეგ მოდის მტკიცება იმის შესახებ, რომ საქართველოს სამეფო XII-ის ბოლოსა და XIII საუკუნის დასაწყისში რეგიონულ ჰეგემონს წარმოადგენდა. ასევე, აუცილებლად უნდა იქნება ახსნილი ბუფერული სახელმწიფოს ფენომენი, რა თავისებურებებით ხასიათდება იგი და ამავე დროს რამდენად ჯდება ტრაპიზონის სამეფო ამგვარ მოდელში. ნაშრომის დასასრულს კი შემოგთავაზებთ აღნიშნული თეორიის მიხედვით საქართველოს ამ კონკრეტული პერიოდის ახსნას. განსაკუთრებული აქცენტი გაკეთდება ტრაპიზონის იმპერიის შექმნაზე. ამ ყოველივეს განხილვა კი ემსახურება იმის დამტკიცებას, რომ თამარ მეფემ ტრაპიზონის სამეფო შექმნა როგორც ბუფერი, რათა უფრო მეტად შეემცირებინა პოტენციური მეტოქის შემოსევების სიმწვავე და პირიქით, თვითონ უფრო ეფექტური თავდასხმები ეწარმოებინა, რაც ემთხვევა თავდასხმითი რეალიზმის ლოგიკას.

ისტორიული კონტექსტი
თამარ მეფის ეპოქას და მის ძირითად სტრატეგიებს მიმოვიხილავ შემდეგი ისტორიული ნაშრომებსა და ნარკვევებზე დაყრდნობით: ლოვარდ ტუხაშვილი ,,ნარკვევები ქართული დიპლომატიის ისტორიიდან”, ივანე ჯავახიშვილის ,,თხზულებანი”, ტომი II, ზ. ავალიშვილი ,,ჯვაროსანთა დროიდან”, საქართველოს ისტორია”,I ნაწილი, რედაქტორი ნოდარ შიშიშვილი, ,,ქართული დიპლომატიის ისტორია” რედაქტორი როინ მეტრეველი.
აქტიური და ეფექტური საგარეო პოლიტიკა და ომების ციკლები თამარ მეფის მიერ 1190 წლიდან იწყება. უნდა აღინიშნოს, რომ ,,ქართლის ცხოვრება თავდასხმებს ქართველების მხრიდან თავდაცით სტრატეგიად განიხილავს, თუმცა ლ. ტუხაშვილი თავის წიგნში აცხადებს, რომ ეს პროცესი ქართული ინიციატივით მიმდინარეობდა.[1] თუმცა უნდა ითქვას, რომ ,,სათნოების პოლიტიკა” [2] ზოგ რეგიონს, განსაკუთრებით კი ერთმორწმუნე ხალხებს, შეეხო.[3] როგორც ტუხაშვილი აღნიშნავს, ძირითადი პრინციპი ასეთი იყო: ,,ზურგით მეგობარი კავკასიისკენ, დარტყმებით სამხრეთზე, ჩრდილო კავკასიელებთან ერთად”.[4]
(more…)

%d bloggers like this: